Ο Χαιρετισμός του Ευρωβουλευτή Κρίτωνα Αρσένη στο 2ο Συμπόσιο των Ελληνικών Βοτανικών Κήπων

Κυρίες και κύριοι, σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση να παραβρεθώ στο 2ο Συμπόσιο Ελληνικών Βοτανικών Κήπων. Το πρόγραμμά μου δεν μου επιτρέπει να είμαι μαζί σας, θα ήθελα όμως να θέσω και εγώ με τη σειρά μου κάποιες σκέψεις πάνω στη θεματική του Συμποσίου.

Βοτανικός κήπος είναι ένας τύπος πάρκου με σκοπό την επιστημονική έρευνα και την πρακτική καλλιέργεια φυτών, μας λένε τα λεξικά. Οι περισσότεροι από εμάς και ειδικά οι κάτοικοι των πόλεων έχουμε συνδέσει τους βοτανικούς κήπους με όμορφες σχολικές ή οικογενειακές επισκέψεις και την ανακάλυψη φυτών, δέντρων, χρωμάτων και σχημάτων του φυσικού κόσμου.

Στις μέρες μας οι βοτανικοί κήποι,  είναι πραγματικές νησίδες ζωής μέσα στις γκρίζες πόλεις μας αλλά και σημεία σύνθετης πολιτιστικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής συνεύρεσης στις μικρότερες κοινωνίες και έχουν έναν τριπλό ρόλο.

–        να αναδείξουν την πολιτιστική αξία της βιοποικιλότητας και της παραδοσιακής γνώσης που μας κληρονόμησαν οι παλαιότερες γενιές αλλά και οι πολιτισμοί του πλανήτη μας.

–        να εκπαιδεύσουν τους πολίτες και ειδικά τους νέους και να τους εξοικειώσουν με τη φύση και τα πλεονεκτήματα του φυσικού τρόπου ζωής

–        να λειτουργήσουν ως ερευνητικά κύτταρα που θα αναδείξουν την αξία, τα χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες του φυτικού κόσμου προς όφελος του ανθρώπου αλλά και του πλανήτη.

Σε αυτό το σύνθετο σχήμα θα ήθελα να τονίσω πως οι Βοτανικοί  Κήποι μπορούν να αποτελέσουν μία ανεξάντλητη πηγή πλούτου, τόσο για την βιοποικιλότητα, όσο και για την επιστροφή στην παλιά, αυθεντική, πραγματική γνώση για την υποκατάσταση χημικών με φυσικά προϊόντα στην καθημερινότητα των πολιτών. Δεν είναι τυχαίο πως ακόμα και μεγάλες πολυεθνικές που στις περασμένες δεκαετίες πρωτοστατούσαν στη διαφήμιση και χρήση χημικών ουσιών στα προϊόντα τους, αλλάζουν το μοντέλο παραγωγής τους και επιστρέφουν σε παραδοσιακές φυσικές λύσεις που βασίζονται σε βότανα, φυτικά προϊόντα και συνταγές. Ακόμα πιο σημαντικό όμως είναι πως τα βότανα χρησιμοποιούνται από ελληνικές, δυναμικές εξωστρεφείς, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ακόμα και με διεθνή παρουσία. Στη σημερινή εποχή όμως θα πρέπει να δούμε την οικονομική αξία της βιοποικιλότητας όχι μόνο με βάση τα κέρδη κάποιων εταιριών αλλά και πολύ περισσότερο με το αναπτυξιακό κέρδος για τις τοπικές κοινωνίες. Η λειτουργία ενός βοτανικού κήπου, ένα δάσος, μια περιοχή στην οποία υπάρχει κάποιο θεραπευτικό βότανο, η λειτουργία ενός συνεταιρισμού που τυποποιεί ένα φυτό, δημιουργούν πυρήνες μιας νέας πολλά υποσχόμενης επιχειρηματικότητας που μας οδηγούν στην οικονομική διάσταση της βιοποικιλότητας και στη νέα επιχειρηματικότητα που έχουμε περιγράψει με τον τίτλο της “πράσινης ανάπτυξης”. Και εδώ ο δικός σας ρόλος είναι σημαντικός. Εσείς είστε αυτοί που μπορούν να φέρουν κοντά την παράδοση και την επιστήμη, την ανάπτυξη των τοπικών κοινωνιών με βάση τις ανάγκες των αγορών, την έρευνα για νέα προϊόντα με το σεβασμό για τις παραδοσιακές μορφές παραγωγής.

Ένα ακόμα στοιχείο που έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η πολιτιστική αξία της βιοποικιλότητας. Σε όλες τις κοινωνίες υπάρχουν παραδόσεις για τη χρήση φυτών, βοτάνων, καρπών και ανθών με φαρμακευτικές, ιατρικές, ιαματικές, αλλά και κοινωνικές επιπτώσεις. Σε όλες τις μυθολογίες του κόσμου και ιδιαίτερα στην ελληνική η φύση, τα βότανα, τα φυτά και τα δέντρα παίζουν ένα ιδιαίτερο και χαρακτηριστικό ρόλο. Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε πως η γνώση γύρω από τα βότανα είναι κομμάτι της πολιτιστικής παράδοσης και πρέπει να διατηρηθεί ζωντανή.

Το 2010 είναι το Διεθνές Έτος Βιοποικιλότητας, όπως ορίστηκε από τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών. Η Γενική Συνέλευση ενθάρρυνε τα Κράτη – Μέλη της και τους υπόλοιπους ενδιαφερόμενους φορείς να αυξήσουν την παγκόσμια ευαισθητοποίηση για τη σημασία της βιοποικιλότητας με την προώθηση δράσεων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε δεσμευτεί να προστατέψει τη βιοποικιλότητα με πολιτικές αποφάσεις, ώστε να αποτρέψει την απώλεια της βιοποικιλότητας εντός των ορίων της Ένωσης μέχρι το 2010.

Όμως τα αποτελέσματα της έκθεσης της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) είναι απογοητευτικά, καθώς όλοι οι στόχοι για διατήρηση της παγκόσμιας χλωρίδας και πανίδας, που είχαν τεθεί παγκοσμίως έχουν αποτύχει. Μάλιστα η αξιολόγηση των οικοσυστημάτων επ’ ευκαιρία της χιλιετίας (Millennium Ecosystem Assessment) έχει αποκαλύψει ότι τα Ευρωπαϊκά οικοσυστήματα έχουν επηρεαστεί πολύ περισσότερο από τις επιπτώσεις των δραστηριοτήτων του ανθρώπου από ότι στον υπόλοιπο πλανήτη.

Το 2010 έχει τεθεί ως το έτος ορόσημο για να αποτρέψουμε αυτή τη πρωτόγνωρη απώλεια της βιοποικιλότητας. Υγροβιότοποι, νησίδες, εύκρατα δάση, κοραλλιογενείς ύφαλοι, οικοσυστήματα, παγκοσμίως αντιμετωπίζουν πιέσεις και συρρίκνωση.

Η «Κόκκινη Λίστα» της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης αναφέρει ότι αυτή τη στιγμή κινδυνεύει το 70% των φυτών, συνολικά περισσότερο από το 1/3 των καταγεγραμμένων ζώων και φυτών του πλανήτη.

Χαρακτηριστικά η Ευρώπη έχει χάσει από το 1950 περισσότερο από την μισή έκταση των υγροβιότοπων και καλλιεργήσιμων εκτάσεών της, ενώ παράλληλα τα θαλάσσια οικοσυστήματά της έχουν υποβαθμιστεί σημαντικά. Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τη μείωση της βιοποικιλότητας και σε περίπτωση που η μέση παγκόσμια θερμοκρασία αυξηθεί κατά 1,5 – 2,5 βαθμούς Κελσίου θα έχουμε μια απώλεια έως 30%. Τα είδη που δεν θα μπορούν να προσαρμοστούν  θα έρθουν αντιμέτωπα με τον κίνδυνο της εξαφάνισης.

Και εδώ έχουμε ως Ελλάδα ένα συγκριτικό πλεονέκτημα. Τα περισσότερα από τα ελληνικά βότανα και ειδικά τα βότανα των νησιών μας έχουν αναπτυχθεί, έχουν εξελιχθεί και έχουν προσαρμοστεί να επιβιώνουν κάτω από δύσκολες, αντίξοες και σε αρκετές περιπτώσεις ακραίες περιβαλλοντικές συνθήκες. Και ακριβώς αυτές οι αντίξοες συνθήκες είναι και το στοιχείο που επιδρά καθοριστικά ως προς τη συγκέντρωση των δραστικών συστατικών τους. Αποτελούν δε ταυτόχρονα καθοριστικό παράγοντα και δείκτη και για την προσαρμοστικότητα του ίδιο του ανθρώπου. Όσο η ελληνική φύση είναι ζωντανή μπορούμε να ελπίζουμε στην ύπαρξη και επιβίωσή μας.

Παρά όμως τα αναμφισβήτητα δυσάρεστα δεδομένα, θα πρέπει να δώσουμε ένα αισιόδοξο μήνυμα τόσο στους πολίτες και τις κοινωνίες μας όσο και σε εμάς τους ίδιους, γιατί είμαστε εμείς οι ίδιοι, με πολλές ιδιότητες, του ενεργού πολίτη, του επιστήμονα, του πολιτικού, του ερευνητή που   γνωρίζουμε την δυσάρεστη σημερινή κατάσταση και προσπαθούμε να την αλλάξουμε. Γνωρίζω πως δεν είναι εύκολο αλλά πρέπει να εντατικοποιήσουμε τη δουλειά μας για να μπορέσουμε να έχουμε πραγματικές αλλαγές όσο γίνεται πιο γρήγορα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο το εργαλείο με το οποίο δουλεύουμε είναι η Ευρωπαϊκή Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα, η οποία θεσπίστηκε το 1998, και καθορίζει ένα γενικό πλαίσιο διαμόρφωσης των αναγκαίων ευρωπαϊκών πολιτικών και μέσων για την τήρηση των υποχρεώσεων που απορρέουν από τη σύμβαση του Ρίο ντε Τζανέιρο για τη βιολογική ποικιλότητα. Είναι διαρθρωμένη γύρω από τέσσερις βασικούς άξονες, για καθέναν από τους οποίους ορίζονται ειδικοί στόχοι που υλοποιούνται με προγράμματα δράσης σε όλα τα κράτη μέλη.

Ταυτόχρονα από το Φεβρουάριο του 2009 έχουμε και ελληνική εθνική στρατηγική για τη βιοποικιλότητα. Ένα κείμενο που χρήζει άμεσης τροποποίησης μιας και δεν υπήρξε πρόβλεψη για μια σειρά από παραμέτρους κατά την ανακοίνωσή της και μάλλον έμεινε από την πρώτη ημέρα ένα απλό κείμενο καλών προθέσεων. Η νέα δε αυτή στρατηγική συντάσσεται από το ΥΠΕΚΑ.

Κλείνοντας να τονίσω πως η πρότασή σας για τη θεσμοθέτηση εθνικού δικτύου των ελληνικών βοτανικών κήπων είναι κάτι που μπορεί να αλλάξει πραγματικά τα δεδομένα μια και θα είναι  πιο εύκολη η πληροφόρηση, η ανταλλαγή καλών πρακτικών αλλά και η συνεργασία με την ελληνική πολιτεία σε μια περίοδο που έχουμε πραγματικά ανάγκη δυναμικών προτάσεων που θα εξυπηρετούν το περιβάλλον.

Καλή επιτυχία.

Advertisements

About AnOiko

Ψυχολόγος, Μαθηματικός, Επίκουρος Καθηγητής Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Θεσσαλονίκης (Ε.Π.ΠΑΙ.Κ., Π.Ε.ΣΥ.Π. και Μ.Π.Σ. "Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης"
This entry was posted in Βιοποικιλότητα, Βοτανικός Κήπος Αιγαίου, Ελληνικοί Βοτανικοί Κήποι and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s